Przed chwilą @janekr zadał pytanie o enerdowski zabawkowy komputer Piko dat, czym striggerował moją prokrastynację, więc szybko napisałem o tym urządzeniu notkę.

Nie miałem dotąd z tą zabawką bezpośredniego kontaktu, tylko coś o niej czytałem. Było o niej kiedyś w Młodym Techniku, ale nie zrozumiałem wtedy jak ona działa. Teraz znalazłem w sieci skan oryginalnej instrukcji obsługi, ale napisane to jest katastrofalnie i przy pobieżnym czytaniu nadal nie załapałem idei.

EDIT 24.07.2026: Po dokładniejszym przeczytaniu instrukcji znalazłem opis działania - jest ukryty w punkcie 5.1 pod wprowadzającym w błąd tytułem "Co oznaczają te wszystkie cyfry i litery?". Ściana tekstu, żadnego obrazka.

Ale prokrastynacja jest też jakąś motywacją, więc poszukałem dalej i znalazłem, że było bardzo podobne urządzenie zachodnioniemieckie o nazwie Logikus (wygląda na to, że enerdowcy się na nim wzorowali, ale dodali coś od siebie). Instrukcja od tego zachodniego była napisana o wiele bardziej zrozumiale, więc teraz mogę i wam wiele objaśnić.

Urządzenie jest zbudowane tak:

• Tam z tyłu pod pionowymi polami są żaróweczki, jako urządzenia wyjścia. Jest ich 13 (pole skrajne po prawej ma dwie).
• Panel ma 10 pionowych rzędów pól kontaktowych. Każdy rząd ma 11 osobnych pól. Górne pola są połączone z żarówkami, dają zasilanie oraz dostęp do członu opóźniającego, pozostałe 10 jest przełączalne przy użyciu suwaków z przodu urządzenia.
• Każde z pól ma po trzy połączone ze sobą elektrycznie otwory na przewody po lewej i trzy po prawej. 
• Ponumerujmy pola w pionowym rzędzie licząc od dołu od 0 to 9. Wtedy w zależności od położenia suwaka połączone są kontakty lewe z prawymi w polach 0, 2, 4, 6, 8 albo 1, 3, 5, 7, 9.
• Teraz łącząc kontakty przewodami możemy realizować bramki logiczne AND i OR. Wejścia to stan suwaków, wyjścia to stan żarówek.
• Urządzenie zachodnie tego nie miało, ale w enerdowskim jest jeszcze człon realizujący opóźnienie (na elementach RC). Jeżeli dobrze zrozumiałem, to po czasie ustawianym przy pomocy potencjometru montażowego zapalała się skrajna żaróweczka po lewej.
• Czerwony przycisk po prawej włącza zasilanie jednocześnie startując człon opóźniający. Całość działa tylko gdy trzymać przycisk. EDIT 24.07.2026: Jednak można wystartować człon opóźniający warunkowo, jego wejście i wyjście są wyprowadzone na górne pola kontaktowe.
• Nie chciało mi się już dochodzić, jak zapalić żaróweczki w polu skrajnym po prawej, w zachodnim urządzeniu ich nie ma. EDIT 24.07.2026: Są wyprowadzone na dwa z tych górnych pól kontaktowych.
• Jeszcze jedna ciekawostka: Zabawka była sprzedawana w częściach, całość trzeba było najpierw samodzielnie zmontować, a roboty do zrobienia było dużo.

Link do instrukcji zabawki enerdowskiej: https://www.logikus.info/downloads/pikodat-anleitung.pdf

Link do instrukcji tego zachodniego (zip): https://www.logikus.info/downloads/handbuch-1.zip

Czyli nazwa "komputer" jest mocno na wyrost, bo urządzenie nie realizuje żadnych sekwencji - tylko po prostu funkcję logiczną. Zwróćmy jednak uwagę, że ta zabawka pochodzi z roku 1968, wtedy nie było jeszcze nic lepszego w tej działce, dostępnego dla zwykłego człowieka. Bardzo podobne urządzenia były produkowane w Japonii a ten model był dostępny również w USA.

EDIT 24.07.2026: Komentator @spex zwrócił uwagę na proponowane w instrukcji zastosowanie urządzenia do sterowania zwrotnicami w makiecie kolejki. Według mnie to zastosowanie jest bardzo teoretyczne. Uzasadniam:

• Po pierwsze, to urządzenie ma o wiele za mało wyjść (tylko 10). Każda zwrotnica potrzebuje dwa wyjścia, każdy semafor dwa lub trzy. Tak można się chwilę pobawić, ale praktycznego sensu to nie ma.
• Byle blokada trzystawna potrzebuje stanów, a tu jest tylko kombinacja.
• Urządzenie działa tylko przy ręcznie przyciśniętym przycisku, więc co to za automatyczne sterowanie?
• Łączenie tych pól kabelkami jest strasznie nieprzejrzyste, zrobienie działającego układu to duża próba dla cierpliwości nie tylko młodego człowieka.

W praktyce sterowanie makiety o wiele lepiej było zrobić na specjalizowanych elementach firmy Piko - dostępne były nie tylko przełączniki stabilne i nie, ale również dwustanowe przekaźniki i elementy realizujące opóźnienia (na grzanym bimetalu). To wszystko dawało o wiele większe możliwości realizowane o wiele prościej. A w ogóle to jeszcze mi się przypomniało, że zwrotnice Piko miały - oczywiście - dwa stany, ale oprócz wejść przełączających te stany miały też odseparowane elektrycznie wyjścia sygnalizujące stan zwrotnicy. To wszystko dawało o wiele większe możliwości zrobienia poważnego sterowania niż ten Piko dat.