Podejrzewam, że praktycznie nikt z czytelników nie słyszał dotąd tej nazwy. Ja wcześniej też jej nie słyszałem, więc może najpierw napiszę w jaki sposób wybieram cele do zwiedzania, zanim się gdzieś wybiorę.

Oczywiście zaglądam do przewodników po okolicy docelowej, oglądam telewizyjne programy o podróżach (najlepsze mają oczywiście na WDR), ale moje zainteresowania bardzo odbiegają od mainstreamu, więc nie mogę na tym poprzestać, bo będzie nudno. Najważniejszą metodą jaką używam to Google Maps w trybie "Satelita". Trzeba dać mocny zoom i systematycznie skanować okolicę. Pokazują się wtedy znaczniki bardzo różnych obiektów, warto zaglądać co to, zwłaszcza jeżeli nie widać na pierwszy rzut oka, co to właściwie jest. Pomaga też wrzucenie filtra na przykład na "muzeum". No i na "satelicie" widać od razu ciekawe struktury. Tak znalazłem na przykład Het Keringhuis - coś w rodzaju muzeum powodzi koło ruchomej zapory na rzece Maas. Byliśmy tam, przyjechaliśmy na trzy kwadranse przed zamknięciem i powiedzieli nam, że nie musimy płacić, wyszedł taki "happy hour". W sumie to dobrze, bo muzeum było nudne, nie polecam. Oprowadzali tam też po instalacjach zapory, ale to konstrukcja jak konstrukcja, robi wrażenie przez jej wielkość, ale poza tym całkiem normalna. Polecam wejść na usypany obok kopiec widokowy, ale muzeum sobie darować.

Podobnie na Mapsach znalazłem Hellevoetsluis. Uwagę moją zwróciły uwagę przycumowane tam trzy przycumowane tam statki - muzea, a potem w pobliżu zobaczyłem kilka innych interesujących obiektów. W przewodnikach które miałem pod ręką nic o tym wszystkim nie było.

Poczytałem o tym miejscu i okazało się, że jest bardzo historyczne. Ludzie mieszkali tu jeszcze przed Rzymianami, i od zawsze miejsce było związane z wodą. Tutaj od początku wieku XVII był port wojenny, potem nawet główny port wojenny Holandii. Człon "sluis" w nazwie brzmi prawie jak po polsku, i rzeczywiście oznacza "śluzę" - zbudowano ją (i jeszcze suchy dok) w roku 1798. Dopiero w 1930 marynarka wojenna przeniosła swoją główną siedzibę do Den Helder.

Dygresja a propos tej "śluzy": Zawsze mnie dziwiło, że polskie słownictwo marynistyczne związane z żaglowcami pochodzi od holenderskiego, a nie sąsiedniego Polsce niemieckiego. Na przykład polski "fokmaszt" jest od holenderskiego "fokkenmast", a nie niemieckiego "Vormast", "grotmaszt" od "grotte mast" a nie "Großmast", a rzeczona "śluza" od "sluis" a nie od "Schleuse". Pewnie jest jakieś proste wyjaśnienie, ale nigdy nie dziwiło mnie to aż tak bardzo, żeby go poszukać.

Suchy dok jest podzielony na dwie części, można w jednej budować statek, a jednocześnie w drugiej naprawiać drugi. Dok jest nadal u użyciu, ale oczywiście do pompowania wody nie używa się już maszyny parowej (była markowa, od Watta). Podobnie brama doku nie jest oryginalna, drewniana, tylko z nitowanej stali z roku 1880. Ale zasadniczo wszystko jest XIX-wieczne. Jest tam też jakieś muzeum tego doku, ale nie byliśmy w środku.

Dalej możemy zobaczyć XIX-wieczne fortyfikacje i stanowiska dział, jedno z dział jest na pozycji. Działo jest z roku 1880, ładowane od przodu i stoi na obrotnicy do celowania, z szynami, żeby można było je odsuwać do ładowania. Na terenie portu leży też mnóstwo znacznie starszych luf dział. Są też fortyfikacje XX-wieczne - była to część Wału Atlantyckiego.

Dalej mamy śluzę, wiatrak, latarnię morską (chociaż tu raczej "rzeczną") i port. W porcie stoją trzy statki-muzea.

Pierwszy to latarniowiec Noord Hinder. Statek jest relatywnie nowy, z 1963, w służbie był do 1994. Byliśmy przed sezonem i nie było zwiedzania (tylko lipiec-sierpień), ale to niewielka strata - statek jak statek, tylko ma zamontowaną wieżę ze światłem. Podobno zwiedzanie jest za darmo, godziny otwarcia radzę sprawdzić na jego stronie, bo czasem otwarty jest rano, a czasem po południu (a w poniedziałki zawsze zamknięty, jak prawie wszystko w Holandii).

Drugi statek, a raczej okręt, to trałowiec klasy Beemster, budowanej w USA na zamówienie Holandii, bazowanej na klasie Adjutant. Między 1952 a 1978 nabudowano tych Adjutantów ponad 200 sztuk dla różnych odbiorców, dla Holandii 14 w początku pięćdziesiątych. Ciekawostką jest to, że te okręty były całkowicie drewniane, na pewno po to, żeby nie drażnić min magnetycznych. W Hellevoetsluis stoi okręt o nazwie "Bernisse", ale głupia sprawa - nie mogę znaleźć go w wiki na listach wyprodukowanych statków klasy Beemster i Adjutant. Wszystkie holenderskie Beemstery mają nazwy na "B", ale nie ma wśród nich "Bernisse", i przy żadnym z nich nie ma nic o tym, żeby był to okręt-muzeum. Ten okręt też nie był do zwiedzania kiedy tam byliśmy, jeżeli ktoś chce go zobaczyć polecam sprawdzić kiedy jest otwarty na jego stronie. Ale to też nie jest jakaś bardzo szczególna czy zabytkowa jednostka, nie ma problemu że zamknięty.

A teraz clou notki: XIX-wieczny, wczesny okręt pancerny "Buffel". Już wyłącznie parowy, ale robiąc research do notki znalazłem, że Holendrzy mają też okręt pancerny generację wcześniejszy - jeszcze parowo-żaglowy (jest do oglądania w Den Helder).

"Buffel" został zwodowany w roku 1868 w Glasgow. Holendrzy zbudowali jeszcze drugi taki sam okręt (Guinea) u siebie. Oba były w służbie prawie do końca lat dziewięćdziesiątych XIX wieku, potem Guinea została zezłomowana, a Buffel zamieniony w hulk. Oba okręty nie brały udziału w żadnych akcjach bojowych, bo w okresie ich służby Holandia nie prowadziła żadnej wojny.

"Buffel" jako hulk służył jako miejsce zamieszkania i nauki młodych marynarzy, i to bardzo długo, aż do wyjścia ze służby w roku 1973. Potem, po różnych perypetiach częściowo odtworzono jego pierwotny stan i uzbrojenie, i został on okrętem muzeum

Teraz trochę o technice: "Buffel" miał stalowy, nitowany kadłub, dwie maszyny parowe i ostrogę do taranowania. Ostroga była typowa dla okrętów tamtych czasów, ale ten pomysł był marny - działał praktycznie wyłącznie na drewniane żaglowce, bo w realnej bitwie parowych okrętów pancernych z już w miarę porządnymi działami trudno było dojść do staranowania manewrującego i strzelającego przeciwnika.

Głównym uzbrojeniem okrętu były dwa działa 230 mm (brytyjskie, Armstrong) umieszczone w obracanej wieży. Działa były jeszcze ładowane od przodu, ale strzelały nie kulami, tylko pociskami (chociaż chyba jeszcze bez ładunku wybuchowego). Nie jestem pewien, czy lufy były gwintowane - pociski mają odpowiednie występy, w lufach gwintu nie zauważyłem, ale lufy chyba nie są oryginalne, to raczej nowe, plastikowe atrapy. Ładowanie od przodu było problematyczne, więc wkrótce (1887) zamieniono stare działa na jedno, ładowane od tyłu działo Kruppa o kalibrze 280 mm. Przy zamianie na hulk uzbrojenie oczywiście zdemontowano, ale przy robieniu muzeum przywrócono wieżę i dwa pierwotne działa. Obecnie wieża nie może się obracać, a dział nie da się cofnąć do ładowania, bo pod wieżą zrobiono szerokie zejście dla turystów i brak jest miejsca.

Oprócz wnętrza wieży możemy obejrzeć pomieszczenia gdzie spali, jedli i uczyli się kadeci, łaźnię, kajuty oficerskie, pomieszczenia kapitana, kotły, maszyny parowe (dwie różne, więc mam wątpliwości czy oryginalne) itd. Warto zobaczyć.

Oprócz tego wszystkiego w Hellevoetsluis możemy zobaczyć muzeum straży pożarnej (nie byliśmy). Ogólnie to jeden z ciekawszych punktów w okolicy, mało znany, ale naprawdę warto zobaczyć.